W sytuacji powzięcia przez Ośrodek Pomocy Społecznej informacji o rodzinie przeżywającej trudności w wypełnianiu funkcji opiekuńczo-wychowawczych, pracownik socjalny przeprowadza w tej rodzinie wywiad środowiskowy zgodnie z zasadami określonymi w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej.
Po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego, pracownik socjalny dokonuje analizy sytuacji rodziny. Jeżeli z tej analizy wynika konieczność przydzielenia rodzinie asystenta rodziny, pracownik socjalny występuje do dyrektora ośrodka pomocy społecznej
z wnioskiem o jego przydzielenie.
Asystent rodziny działa w oparciu o ustawę z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, a jego działania określone są w art. 15 ustawy.
Asystent rodziny prowadzi pracę z rodziną w miejscu jej zamieszkania lub w miejscu wskazanym przez rodzinę. Jest to osoba, która pomaga w osiągnięciu podstawowego poziomu stabilizacji życiowej, umożliwiającej wychowanie dzieci. Jego rola polega na aktywnym wspieraniu rodziny w przezwyciężaniu trudności związanych z codziennym funkcjonowaniem.
Asystent jest doradcą odnajduje mocne strony, pomaga wykorzystywać posiadane zasoby, motywuje do podejmowania działań oraz wspiera w realizacji wyznaczonych, realnych celów. Asystent rodziny pomaga zmienić stosunek osób do własnej sprawczości. Nie wyręcza on rodziny, ale wskazuje, motywuje, wspiera oraz naprowadza. Asystent wspiera rodzinę przez pewien czas, aby w przyszłości potrafiła sama pokonywać trudności życiowe.
Asystent współpracuje z pracownikami różnych instytucji działających na rzecz i dla dobra rodziny, aby zoptymalizować efekty podejmowanych działań.
Do zadań asystenta rodziny należy między innymi:
1. Opracowanie i realizacja planu pracy z rodziną mającego na celu przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych. Plan opracowany zostaje we współpracy z członkami rodziny i w konsultacji z pracownikiem socjalnym.
2. Opracowanie, we współpracy z członkami rodziny i koordynatorem rodzinnej pieczy zastępczej, planu pracy z rodziną, który jest skoordynowany z planem pomocy dziecku umieszczonemu w pieczy zastępczej.
3. Udzielanie pomocy rodzinom w:
- poprawie ich sytuacji życiowej, w tym w zdobywaniu umiejętności prawidłowego prowadzenia gospodarstwa domowego,
- rozwiązywaniu problemów socjalnych,
- rozwiązywaniu problemów psychologicznych,
- rozwiązywaniu problemów wychowawczych z dziećmi.
4. Wspieranie aktywności społecznej rodzin.
5. Motywowanie członków rodzin do:
- podnoszenia kwalifikacji zawodowych,
- udziału w zajęciach grupowych dla rodziców, mających na celu kształtowanie prawidłowych wzorców rodzicielskich i umiejętności psychospołecznych.
6. Udzielanie pomocy w poszukiwaniu, podejmowaniu i utrzymywaniu pracy zarobkowej.
7. Udzielanie wsparcia dzieciom, w szczególności poprzez udział w zajęciach psychoedukacyjnych.
8. Podejmowanie działań interwencyjnych i zaradczych w sytuacji zagrożenia bezpieczeństwa dzieci i rodzin.
9. Prowadzenie indywidualnych konsultacji wychowawczych dla rodziców i dzieci.
Asystent rodziny, w związku z wykonywaniem swoich zadań, ma prawo do wglądu do dokumentów zawierających dane osobowe członków rodziny, występowania do właściwych organów władzy publicznej, organizacji oraz instytucji o udzielenie informacji, w tym zawierających dane osobowe, niezbędnych do udzielenia pomocy rodzinie, przedstawiania właściwym organom władzy publicznej, organizacjom oraz instytucjom ocen i wniosków zmierzających do zapewnienia skutecznej ochrony praw rodzin.
Asystent rodziny, wykonując czynności w ramach swoich obowiązków, korzysta z ochrony przewidzianej dla funkcjonariuszy publicznych.